تاريحتاعى الىپ ادامدار - كەرۋەن تورابى

تاريحتاعى الىپ ادامدار

تاريحتاعى الىپ ادامدار الىپ ادامدار تۋرالى ءاپسانا وتە كوپ. كەيبىر دەرەكتەردە اري حالقىنىڭ ارعى اتا باباسى الىپ ادامدار دەپ جازادى. ولاردىڭ بويى 3-4 مەتر، سالماعى 300 كەلى بولعان دەسەدى. ءبىراق بۇل دەرەكتەر رەسمي تۇردە راستالماعان. يۋۆال نوي حاراري «Sapiens. ادامزاتتىڭ قىسقاشا تاريحى» كىتابىندا ءبىزدىڭ ارعى تەگىمىزبەن بىرگە جەر بەتىندە الىپ تسيكلوپتاردىڭ ءومىر سۇرگەنىن العا تارتادى.

الىپ ادامداردى عىلىم تىلىندە «گيگانتيزم» دەپ اتايدى. ەجەلگى گرەك تىلىنەن اۋدارعاندا Γίγαντος  الىپ دەگەن ماعىنانى بەرەدى. بۇل تەرمين فيزيولوگيالىق شەكتەن اساتىن سۇيەكتەردىڭ، جۇمساق تىندەردىڭ جانە مۇشەلەردىڭ سالىستىرمالى پروپورتسيونالدى ەپيفيزدى (ۇزىندىعى بويىنشا) جانە پەريوستالدى (قالىڭدىعى بويىنشا) ۇلعايۋىمەن سيپاتتالادى.

ەرلەردىڭ بويى 210 سانتيمەتىردەن، ايەلدەردىڭ بويى  200 سانتيمەتىردەن ۇزىن بولسا گيگانتيزم بولىپ سانالادى. الايدا بويى ۇزىن سپورتشىلاردى (باسكەتبول، ۆولەيبول)، گيگانتيزممەن اۋىراتىندارمەن شاتاستىرۋعا بولمايدى. بويى 2.10 مەتردەن اساتىن الىپتار سيرەك كەزدەسەدى.

سونىمەن بىرگە، گيگانتيزمدى تۇقىم قۋالايتىن بويى ۇزىن ادامدارمەن دە بايلانىستىرۋعا بولمايدى.

ۇزىن بويلى ادامداردى XIX عاسىردا فوتوسۋرەت ونەرى پايدا بولعاننان كەيىن سۋرەتكە ءتۇسىرۋ ادەتكە اينالدى. ولاردىڭ بارلىعى دەرلىك تسيركتە جانە ءتۇرلى شوۋلار مەن ۇسقىنسىز ادامداردىڭ شەرۋلەرىندە ونەر كورسەتۋ ارقىلى كۇن كوردى.

سايتىمىز XIXعاسىردا ءومىر سۇرگەن تاريحتاعى الىپ ادامداردىڭ بىرنەشەۋىن ۇسىنادى.

مادام ابوما

XIX-XX عاسىرداعى شوۋ-بيزنەستە «مادام ابوما» دەگەن اتپەن تانىمال ەللا ۋيليامس سول كەزدەگى ەڭ ۇزىن بويجەتكەندەردىڭ ءبىرى ەدى. ەللانىڭ بيىكتىگى 2.28 مەتر بولدى (كەيبىر دەرەكتەردە 2.32 مەتر)، شوۋمەندەر وعان «داگومەيادان كەلگەن امازونكا» دەگەن ءومىربايان ويلاپ تاپتى، كەيىننەن كوپتەگەن ادامدار اراسىندا بۇل اڭگىمە اڭىزعا اينالدى.

ەللا 1865- جىلى ا قش-تا قۇلدىقتى جويعان كونستيتۋتسياعا 13- تۇزەتۋگە قول قويىلعاننان كەيىن وڭتۇستىك كارولينادا دۇنيەگە كەلدى.

الەمدەگى ەڭ ۇزىن ايەل ءوزىنىڭ ەرەكشە كەلبەتىمەن اۋستراليا، يتاليا، شۆەيتساريا، بەلگيا، گەرمانيا، ۇلىبريتانيا مەن يرلاندياعا بارىپ، تسيرك پەن قويىلىمدارعا قاتىستى. 1914- جىلى ۇلىبريتانيا گەرمانياعا سوعىس جاريالاعان كەزدە ەللا ا قش-قا ورالدى. امەريكا قۇراما شتاتتارىندا ول ۇزاق ۋاقىت بويى ءتۇرلى ويىن-ساۋىق شوۋلارىندا جانە تسيرككە ونەر كورسەتتى.

«ەلىمىز الىبى»

ءجان شى ءچاي (詹世釵)  1841 20 جەلتوقساندا ومىرگە كەلگەن.  ونىڭ بويىنىڭ ۇزىندىعى تۋرالى رەسمي عىلىمي دالەل جوق، ءبىراق مەلبۋرندەگى جۇڭگو مۇراجايىنىڭ مالىمەتى بويىنشا، ول 2.4 مەتر بولعان. العاشىندا الىپ ادام رەتىندە شاڭحايدا ونى جۇرت تاماشالاۋ ءۇشىن بەلەت الىپ، كەزەككە تۇرعان.

سيلۆيا حاردي

ول 1824-1888- جىلدار ارالىعىندا ءومىر ءسۇردى. سيلۆيانىڭ بويى 2.13 مەتر بولعان. ول تسيركتە ول ۇزاق ۋاقىت زۇلىمنىڭ رولىن سومدادى.   جۇمىس ىستەدى. كەيىننەن ول پسيحولوگ جانە ءدىني قىزمەتكەر رەتىندە تانىمال بولدى.

اماليا شۋلتە

«نەمىس سۇلۋى» اتانعان اماليا شۋلتە (2.19 مەتر) بويىنا سايكەس ادەمى كەلبەتكە يە بولدى.

اننا سۆون مەن مارتين بەيتس

اننا سۆان  ۇزىن بويلى ايەل رەتىندە ومىرىندە كوپتەگەن رەكوردتاردى جاڭارتتى. اننا وتباسىندا ساۋ بالا بولىپ تۋدى جانە باسقا بالالاردان ەش ايىرماشىلىعى جوق بولاتىن.   19 جاسىندا ونىڭ بويى 2.34 مەترگە جەتتى. ول وتە باستاماشىل ايەل رەتىندە گيگانتيزمىن

بارىنشا قولدانۋعا شەشىم قابىلدادى. ءسويتىپ، ساياحات كارناۆالىنا قوسىلىپ، بۇكىل ەالەمدى ساياحاتتادى. الىپ ايەلدى كورگىسى كەلەتىندەر وتە كوپ ەدى. ساياحاتتاپ ءجۇرىپ، بولاشاق كۇيەۋى، الىپ كاپيتان مارتين بەيتسپەن كەزدەستى.

مارتين اننادان 4 سانتيمەتر قىسقا ەدى. ولار 1872- جىلى ۇيلەندى. وسىلاي ولار الەمدەگى ەڭ ۇزىن جاس جۇبايلار رەتىندە گيننەستىڭ رەكوردتار كىتابىندا ءوز ەسىمدەرىن ماڭگىلىككە قالدىردى.

بۇل وتباسىندا الىپ بالالار دا دۇنيەگە كەلدى، ءبىراق ولار كوپ ۇزاماي قايتىس بولعان. تۇڭعىشتارىنىڭ سالماعى 10 كيلو، بويى 76 سانتيمەتر بوپ ومىرگە كەلگەنىمەن، 11 ساعات قانا ءومىر سۇرگەن.

فەدور اندرەيەۆيچ ماحنوۆ

فەدور اندرەيەۆيچ ماحنوۆ 1878- جىلى رەسەي يمپەرياسىنىڭ ۆيتەبسك گۋبەرنياسىندا ومىرگە كەلگەن. بەيرەسمي دەرەك بويىنشا الەمدەگى ەڭ ۇزىن ادام سانالادى. ونىڭ بويى 2 مەتر 85 سانتيمەتر، سالماعى 182 كيلو بولعان.

ءبىراز ۋاقىت ول تسيركتە جۇمىس ىستەدى. بۇكىل الەمدى شارلادى. گەرمانيادا، ۇلىبريتانيادا جانە ا قش-تا قويىلىمدارعا قاتىستى. پرەزيدەنت تەودور رۋزۆەلتپەن كەزدەستى. ءبىراق كوپ ۇزاماي تۋعان ەلىنە ورالدى.

فەدور اندرەيەۆيچ 34 جاسىندا وكپە اۋرۋىنان قايتىس بولدى. كەيبىر دەرەكتەردە ونى قارسىلاستارى كورە الماي ۋلادى دەگەن دەرەك بار.

تاريحتاعى رەسمي تۇردە ەڭ ۇزىن اتانعان ادام

روبەرت پەرشينگ ۋودلوۋ (اعىلش. Robert Pershing Wadlow؛ 1918- ج. 22- اقپان، التون، يللينويس-15 شىلدە، 1940- ج. مانيستي، ميچيگان) – گيننەستىڭ رەكوردتار كىتابىنا رەسمي تۇردە تىركەلگەن تاريحتاعى ەڭ ۇزىن ادام.   گيپوفيز ىسىگى مەن اكرومەگاليادان زارداپ شەككەن ۋودلوۋ ۇزاق ءومىر سۇرمەگەن. ونىڭ بويى 2.72 مەتر، سالماعى 199 كيلو بولاتىن. وسىلايشا، ۋودلوۋ ۋكراينالىق لەونيد ستادنيكتەن 19 سانتيمەترگە (2.53 مەتر) جانە تۇركيالىق سۇلتان كوسەننەن 21 سانتيمەترگە ۇزىن ادام رەتىندە تاريحتا قالدى.

كوزى ءتىرى ەڭ الىپ ادام

سۇلتان كوسەن 1982- جىلى 10- جەلتوقساندا تۋعان. تۇرىك فەرمەرى، قازىرگى ۋاقىتتا گيننەستىڭ رەكوردتار كىتابىنا سايكەس الەمدەگى ەڭ ۇزىن ادام. ونىڭ بويى 2.51 مەتر. سۇلتان تاريحتاعى ەڭ ۇزىن ادام– ۋودلوۋدان 21 سانتيمەتىر قىسقا.

ۇزىن بويىنىڭ ارقاسىندا سۇلتان باقشاداعى اعاشتارمەن، شامدى اۋىستىرۋ جانە ءۇي شارۋاشىلىعىنا باسقا دا كومەك كورسەتەدى. ول 62 ولشەمدى اياق كيىم كيەدى جانە كوبىنەسە ورتاشا ولشەمدى كولىككە سيمايدى.

قاينار: يىنتەرنەتتەن | رەداكتور: ايگەرىم | كورىلىم : 185 رەت

  • نازارلارىڭىز بىزدە بولسىن

ءسىز قىزىعاتىن مازمۇندار


جۇڭگو جىلجىمالى حابارلاسۋ سەرىكتەستىگى

تەكشەمىزگە قوسىلىڭىز